Kanser ağrısı

Kanser tedavisi gören hastaların yaklaşık üçte birinde ağrı olur. İlerlemiş kanser olgularında (yayılmış ya da tekrarlamış) bu oran yaklaşık üçte ikiye çıkar. Bu hastalar için, ağrının denetim altına alınması ve semptomların denetim altında tutulması tedavinin kıymetli amaçlarındandır.

Ağrı, hayat kalitesinin her istikametini tesirler. Kronik ağrısı olan hastalar ( hafif, orta, şiddetli lakin uzun süreli) günlük rutin aktivitelerine kâfi katılamazlar, uyku ve yeme sıkıntıları olabilir, ve aileleri ve arkadaşlarının ne hissettiklerini her vakit anlayamadıklarını düşündükleri için hayal kırıklığı içinde olabilirler.

Kanser ağrısı sık görülen bir problemdir, yalnız tecrübeli bir takım tarafından tedavi edilebilir. Bu takım cerrah, medikal onkolog, ağrı uzmanı, psikiyatri uzmanı, psikolog, onkoloji ve algoloji hemşirelerinden oluşmalıdır. Her hastanın birbirinden farklı olduğu ve yapılacak tedavinin her hastanın ferdi ağrı durumuna nazaran düzenlenmesi gerektiği unutulmamalıdır.

Ağrı Denetiminiz İçin Hekiminize Sormanız Gerekenler:

Ağrımı azaltmak için ne yapılabilir?

Şayet ilaçlar ağrımı azaltmaz ise ne yapabiliriz?

Ağrı denetimim için öteki hangi seçeneklerim var?

Ağrım için kullandığım ilaçların ne üzere yan tesirleri ile karşılaşabilirim?

Bu yan tesirler ile baş etmek için ne yapılabilir?

Tedavim günlük aktivitelerimi sonlandıracak mı( çalışmak, otomobil kullanmak, v.b)

Neler Ağrıya yol açar?

Kanserli hastalarda ağrı farklı sebeplere bağlı görülebilir. En sık neden kanserin kendisidir. Kanser yumuşak dokulara (adale, bağlar, vb.), organlara yahut kemiğe yayıldığında, hudut yaralanmasına bağlı, kanserli doku bir sona bası yapıyor ise ya da baş içindeki basıncı arttırmasına bağlı ağrı olabilir. Cerrahi, radyoterapi ya da kemoterapide ağrı yapabilir. Bu durumda ağrı tedaviye bağlı olarak isimlendirilir. Kolu yada bacağı kesilmiş bir hastada kayıp olan uzuvda hala ağrı hissedebilir (phantom ağrısı). Bu ağrı gerçektir lakin nedeni bilinmemektedir. Pekçok kemoterapotik casus uyuşma, karıncalanma ve yanma yapabilir. Radyasyon ise ağrılı cilt irritasyonu yapabilir.

Bazende ağrının kanserle ya da tedavisiyle hiçbir ilgisi yoktur. Kanserli hastada herkeste olabilecek başağrıları, adele ağrıları görülebilir. Bazende yine herkeste olabilecek bir bel ya da boyun fıtığı ağrının sebebi olabilir.

3 tip ağrı vardır:

ViseralAğrı: Ağrı organda kanserin yaptığı doku hasarı sonucu görülür. Sıklıkla tek noktada olmaz, sızı formunda keskin bir ağrıdır.

SomatikAğrı: Makul bir bölgede cilt, adele yahut kemik tutulumu sonucu olur. Bıçak saplanır üzere, zonklayıcı yahut bir baskı hissi halinde söz edilir.

NöropatikAğrı: Periferik ya da santral hudut sistemi yapılarındaki yaralanma yahut basılarına bağlı ortaya çıkar. Hudut yaralanması ya da basısı bir periferik hudut ya da omurilik yaralanmasına yahut herikisinin birden yaralanmasına bağlı olabailir. Keskin, yanıcı bir ağrı olarak söz edilir.

Ağrının tipini saptamak değerlidir, zira her biri farklı tedavi edilir.

Kanser Ağrısının Tedavisindeki Maniler

Aslında çabucak hemen tüm kanser hastalarının ağrıları denetim altına alınabilmesine karşın yine de bu hastalardaki ağrının tesirli halde kesilmesi hala bir problem olabilmektedir. Bunun temel nedeni bilgi yetersizliği, inanışlar ve endişelerdir.

BağımlılıkKorkusu: Pek çok hasta opioid (narkotik gibisi ilaçlar)kullanımının bağımlılık yapacağına inanır. Ancak bu nadiren görülen bir durumdur. Yalnızca şeker hastalarının insülin gereksinimlerindeki değişim üzere kanser hastalarındaki ağrılarda da ilaçlarının gereksiniminde değişiklik olabilir.

YanTesirlere KarşıDehşet: Hastalar ekseriyetle gelişebilecek yan tesirlerden korktukları için verilen dozun azını kullanırlar. Halbuki ki kelam konusu yan tesirler önlenebilir ve düzeltilebilir.

YetersizBilgi: Kanser hastalarındaki ağrı tedavilerinin mutlak suretle bu bahiste tecrübeli, alternatif tedavileri bilen gruplar tarafından tedavi edilmesi gerekir.

YetersizAğrıSkorlaması: Hastalar sıklıkla kendilerine sorulmadan ağrılarından bahsetmezler. Güçlü görünmek isterler. Bazen de mevcut ağrının ne manaya geldiğini öğrenmekten korktukları için kendilerine sorulsada ağrılarından kelam etmezler. Bu nedenlerden pek çok hastanın ağrısı tahlilsiz kalır.

Tabipler Hastaların Ağrısını Nereden Bilecek?

Kanser ağrınızın tedavisine başlamadan evvel tabiplerin hastaların ağrısı hakkında ayrıntılı bilgiye gereksinimleri vardır. Bu bilgiler hastadan ya da aile üyeleri ya da arkadaşlarından alınan tıbbi hikaye, hastanın fizik muayenesinden gelir.

Hastalara ağrıları hakkında aşağıdaki sorular sorulur.

Ağrınızın şiddeti nedir?

Ağrınız nerede?

Ağrılar günlük aktivitelerinizi ne kadar etkiliyor?

Ağrılar somatik mi, viseral mi ya da nöropatik mi?

Ne vakit başladı?

Ağrılar herhangibir biçimde değişiklik gösterdi mi?

Ağrınızı daha âlâ ya da daha makus yapan herhangibir şey var mı?

Aldığınız tedaviye bağlı yan tesirler yaşıyormusunuz?

Daha evvel ruhsal sorun yaşadınız mı?

Ağrı ve ağrı denetimi hakkında ne biliyorsunuz

Tüm sorular cevaplandıktan, fizik muayeneniz yapıldıktan sonra gerekir ise x-ray, MR ve kan testleri tedavinizi planlamak ismine istenebilir. Mesela ağrı bir kemik ağrısı ve bir kırıktan şüpheleniliyor ise bir röntgen uygun olacaktır.

Ağrı Kıymetlendirme Skalası

Hastaların ağrılarını tabir etmelerine yardımcı olmak gayesiyle kullanılır. Bu skalalar 3 yaşından büyük hastalarda kullanılabilir.

En sık kullanılan Skalalar Şunlardır:

Kanser Ağrısı Nasıl Tedavi Edilir?

Ağrınız ile ilgili tüm araştırmalar yapıldıktan sonra bir tedavi planı oluşturulur ve sizinle tartışılır. Kanser ağrısı altta yatan kanserin kemoterapi, radyoterapi ya da cerrahisi üzere seçeneklerle tedavisinide içeren pek çok yol ile azaltılabilir. İlaçlar tedavi evresinde öncelikle başvurulacak tekniklerdir. Opioidler ( narkotikler, en güçlü mevcut ağrı kesiciler) ve opioid dışı ilaçlar, ek ağrı kesiciler ( öteki hastalıklarda esasen kullanılan lakin kimi özel durumlarda ağrıyı azaltabilen ilaçlar) bu maksatla kullanılabilir. Fizik tedavi ya da cerrahi birtakım hastalarda tedavi seçeneği olabilir. Ağrıların mevcut tedavilere karşılık vermediği ya da ilaçlara yan tesir ortaya çıktığında omurgaya takılan ağrı pompaları ve ağrı pilleri ağrıyı azaltmak maksadı ile kullanılabilir.

Hasta ve Ailesinin Eğitimi

Hasta ve ailesi için değerli birtakım bildiriler aşağıdadır:

Ağrı ile yaşamanın hiçbir faydası yoktur.

Ağrı çoğunlukla ağızdan alınacak bir kadro ilaçlar ile denetim altına alınabilir.

Şayet bu ilaçlar yetersiz kalırsa ağrıyı azaltmak için farklı alternatif tedaviler mevcuttur.

Morfin ve morfin gibisi ilaçlarağrıyı dindirmek için sıklıkla kullanılır. Bu ilaçlar kanser hastalarında ağrıyı azaltmak emeli ile kullanılırlarsa nadiren bağımlılık yaparlar.

Hekim ve hemşireler ile bağlantı çok kıymetlidir.

Hekimler ve hemşireler siz söylemeseniz sizin ne kadar ağrınız olduğunu bilemezler.

Hekimler ve hemşireler ilaçların sebep olabileceği sıkıntılar
ı bilmek isterler, zira bu meseleler için yapılabilecek her vakit birsey vardır.

Tabipler ve hemşireler ilaçların temin edilmesi ya da kullanılması ile ilgili bir sorun olup olmadığını bilmek isterler.

Şayet ağrınızda düzelme olmuyor ise hekiminize sizi kesinlikle bir ağrı uzmanına yönlendirmesini isteyin.

Bununla birlikte hekiminiz ağrı tedaviniz için kullanılacak ilaçlar ile ilgili gerekli kıymetli bilgileri verecektir. Lakin aşağıda belirtilenlerin yazılı olarak elinizde olması sonradan kusur yapmamak için çok yardımcı olacaktır.

Reçete edilmiş tüm ilaçların listesi, hangisi hangi maksatla kullanılıyor? Ne vakit ve nasıl alınmalı?

Muhtemel gelişebilecek komplikasyonlar? Gelişmesi durumunda yapılması gerekenler?

Alınması sakıncalı ilaçların listesi?

Denetim randevu vakti

Sorularınız için ya da olası dertleriniz için hafta içi mesai saatlerinde, ya da akşam saatlerinde ya da hafta sonu ulaşılabilecek telefon numaralarının listesi:

İlaçları alımında yaşanabilecek problem durumunda

Ağrının karakterinin değişmesi, yeni gelişen ağrı ya da ilaçların ağrıyı azaltmaması durumu

1 günden fazla beslenmenize mani olan bulantı ve kusma

Barsak hareketlerinin 3 günden uzun vadeli durması

Hastanın gün içinde uyandırılmasında ya da uyanık tutulmasında yaşanabilecek ıstıraplar

Ağrı İlaçlarının Yan Tesirleri Nelerdir ve Nasıl Denetim Altına Alınır?

Opioid kullanımı sonrası gelişen yan tesirler sıklıkla kolaylıkla denetim altına alınabilir. Birinci kullanılmaya başlandıklarında kimi hastalarda uyku hali kimilerinde ise bulantı görülebilir. Kusma çok sık olmaz. Birçok hastada bu yan tesirler 1-3 gün içerisinde ortadan kalkar. Gelişebilecek bulantı ve kusma için bugün kullanılabilecek farklı bulantı giderici ilaçlar bulunmaktadır. Uyku hali ve sersemliği azaltmak için opioidler düşük dozlarda başlanır ve doz ayarlaması yapılır. Dozu ayarlamadaki temel amaç en düşük yan tesir ile azamî ağrı giderici tesire ulaşmaktır.

Opioidler pek çok hastada muhakkak oranda kabızlığa yol açar. Kabızlık ekseriyetle kullanıma başladıktan birkaç gün sonra ortaya çıkar ve ilaç kullanımı boyunca devam eder. Kabızlık bazen çok ağrılı olabilir, hatta hastanede yatmayı gerektirebilir, bu yüzden şayet mümkünse gelişiminin önüne geçilmelidir. Aşağıdaki yollar izlenerek ekseriyetle kabızlık gelişimi önlenebilir:

Sıvı alımının arttırılması

Meyve, zerzevat üzere lifli eserlerin alımının arttırılması

Hekiminiz ya da fizyoterapistiniz bilgisi ve önerisi ile idman yapılması

Gereğinde laksatiflerin, barsak yumaşatıcılarının kullanımı

İlaç Toleransı

Ağrı için opioid kullanan kimi hastalarda vakit içinde daha yüksek dozların verilmesi gerekebilir. Bu ağrının artmasından ötürü yahut ilaç toleransı gelişimi sonucu olabilir. Şayet tolerans gelişirse çoklukla dozda küçük artışlar ya da ilacın değiştirilmesi ağrının azaltılmasına yardımcı olacaktır. Beşerler bazen ilaç toleransı ile bağımlılığı tıpkı şey zannederler. Her ikisi birbirinden çok farklıdır. Tolerans vakit içinde gelişir, birebir etkiyi alabilmek için daha yüksek doz ilaca bedenin gereksinimi olduğunu gösterir. İlaç dozunun arttırılması bağınlılık bulgusu değildir.

Opioidleri Sonlandırma

Opioidlerin apansız kesilmesi bazen grip gibisi bir hastalık yahut ishal üzere kimi semptomların ortaya çıkmasına neden olur. Bu nedenle yavaş yavaş kesilmelidir. İlaç bölümü ile ilgili hekiminiz sizi bilgilendirecektir.

Yorum bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir