Bel fıtığı nedir? Nasıl oluşur?

Tıpta lomber disk hernisi denilen lakin günlük kullanımda hastaların bel fıtığı olarak isimlendirdikleri hastalık, omurgalar ortasındaki disk denilen yapılardan gelişmektedir. Bel fıtığı, bel ağrısı ve/veya bacak ağrısına yol açan hastalıklar içinde en sık rastlanan ve kıymetli bir kümesi oluşturur. Belimizde 5 adet omur kemiği, bunların ortasında da disk ismi verilen özel bir bağ dokusu organı bulunur ve disk omurganın dayanıklılığına, hareketliliğine ve zorlamalara karşı dirençli olmasına, omurgaya uygulanan şok halindeki darbelerin emilmesine ve kuvvetin etraf dokulara istikrarlı bir halde dağılmasına hizmet eder. Bel fıtığı, işte beldeki omur kemikleri ortasında adeta bir amortisör üzere vazife yapan bu disklerin fıtıklaşması sonucu ortaya çıkan rahatsızlıktır. Bel fıtığı ekseriyetle son iki disk yapısından kaynaklanır.

Disklerin iç kısmında nükleus pulpozus denen jöle kıvamında yumuşak bir kısım, bunun dışında anulus fibrozus ismi verilen daha sert bir katman, omur kemiklerine bakan yüzlerde ise son-plak olarak isimlendirilen kıkırdak yapılar vardır. Dıştaki tabakanın anatomik bütünlüğünün bozularak içerideki yumuşak kısmın dışarıya gerçek taşmasına fıtıklaşma denir. Fıtıklaşan yani dışarıya gerçek taşan disk, omurilik kanalı (spinal kanal) içinden yahut kendisinin arka-yan tarafından geçmekte olan sonları sıkıştırır ve hastalık böylece ortaya çıkar. Ayrıyeten fıtıklaşmış diskten ortama salınan birtakım kimyasal hususlar de hudut köklerini etkileyerek ağrıya neden olurlar.

Bel fıtığı gelişirken anulus fibrozus dış liflerinin bir kısmı şimdi yırtılmamış ve disk malzemesinin tamamı diskin içerisinde ise buna kapsamı içerisinde (contained) disk denir. Bu küme kendi içinde taşma (bulging) ve kabarıklık (protrüzyon) olarak sınıflandırılır, Fakat anulus fibrozus liflerinin tamamı bütünlüğünü yitirmiş ve disk içindeki gereç anulusun dışına taşmış ise buna da kapsamı dışarıya çıkmış (uncontained) disk ismi verilir. Bu küme ta kendi içinde dışarı taşmış (ekstrüde) ve kopup dışarı çıkmış (sekestre) olmak üzere sınıflandırılır.

Nadiren rastladığımız dura için bel fıtığı ise disk gerecinin dura denen kalın zarı delerek omurilik kanalının içine girmesiyle oluşur. Fıtıklaşan diskin ligaman, membran ve hudut köküyle olan ilgisinin biçimine nazaran fıtıklaşma; subligamentöz, ekstraligamentöz, submembranöz, transmembranöz yahut intraradiküler olarak da isimlendirilebilir. Ayrıyeten kopup dışarı çıkmış disk malzemesi baş yahut kuyruk sokumu istikametinde yer değiştirebilir. Bu durumda kranial / kaudal uzanımlı yahut göç etmiş bel fıtığı kelam bahsidir.

Bel Fıtığı Nasıl Oluşur?

Bel omurganın en fazla yük taşıyan bölgesi olduğundan, gündelik omurdaki yük kaldırma, eğilme, dönme gibisi hareketlerden ötürü bel bölgesi insan farkında olmadan pek çok kere travmaya maruz kalmaktadır. Bu nedenle bel fıtığı birçok sebebe bağlıdır. Bel fıtığı en yaygın olarak kas-iskelet sistemi kaynaklıdır ve bunlara mekanik nedenler denir. Öbür bozukluklar sıklıkla omurganın olağan yapısında bulunan disk yahut faset eklemlerle ilgilidir.

Ağır bir yükü kaldırmak yahut aksi bir hareket yapmak üzere pek çok dış faktörün yanında şahsa ilişkin faktörler de bel fıtığı oluşmasında değerli rol oynarlar. Şahsa ilişkin faktörlerin başında omur kemikleri ortasında bulunan ve disk ismi verilen kıkırdak gibisi yapılardaki bozulma gelir. Yaş ilerledikçe diski besleyen damarlar azalır ve diskin beslenmesi difüzyonla olur. Disklerin ihtiva ettiği su oranı da çocuk yaştan itibaren yavaş yavaş azalmaya başlar. Çocuklarda % 80 olan bu oran, yetişkinlerde % 50-60’a düşer. Sonuçta diskin yüksekliği azalır. Buna disklerdeki beslenme bozukluğu ve kimyasal değişiklikler de eklenir ve sonuçta disk vakitle elastikiyetini yitirir. Mikro seviyede bulunan çatlaklar üzerine çok yük binince yahut kişi yanlış bir hareket yaptığında diskin içindeki yumuşak kısım etrafındaki kapsülü kolaylıkla yırtarak dışarıya gerçek çıkar ve bel fıtığı oluşur. Bu fıtıklaşmanın komşuluk eden hududa basması sonucu ilgili hudut boyunca bacakta ağrı, duyu kaybı, kuvvet kaybı üzere bulgular da ortaya çıkar. Bunun yanında fıtıklaşmış diskten ortama salınan birtakım kimyasal hususlar de hudut köklerini etkileyerek ağrıya neden olmaktadır.

Damar hastalıkları, şeker hastalığı ve sigara kullanımı; diske gelen kan akımının ölçü ve kalitesini, hasebiyle onun beslenmesini olumsuz tarafta etkileyerek bozulmayı hızlandırırlar. Bel fıtığı riski altında olanlar ise halter üzere yüksek ağılıklarla yapılan sporlarla uğraşanlar, yüksek riskli temas sporları ile uğraşanlar, zayıf bel ve karın kasları olanlar, çok kilolu olan kimseler, ağır kaldırma ve yanlış eğilme hareketlerini yapanlar, hamileliğin son aylarında olanlar, uzun müddet araç kullanmak zorunda olan kimseler ve duruş bozukluğu olan kimselerdir. Sonuçta bel fıtığı oluşumunda rol oynayan dış faktörlerin başında günlük aktiviteler esnasında ortaya konan bilinçsiz hareketler gelmektedir. Eğilerek yahut uzanarak bir yük kaldırdığımızda belde bulunan diskler üzerine binen yük simetrik değil, asimetrik olmaktadır.

Bel Fıtığı Nasıl Önlenebilir?

Otururken bele binen yükün, ayakta dik konumda dururkenkinden daha fazla olduğu bilinmelidir. Bu durumdan daha berbatı, sandalyede otururken öne gerçek eğilerek yerden bir cismi almaktır. En berbatı ise ayakta dururken öne hakikat eğilerek dizler düz pozisyonda iken yerdeki bir yükü kaldırmaktır.

Bel sıhhati korunması için kişi hiçbir vakit çok ağır bir yükü kaldırmamalı, kaldıracaksa mutlak surette dizlerini kırarak yani çömelerek cismi yerden almalı, belden eğilerek kaldırmamalıdır. Hiçbir cismi uzanarak almamalı, sürekli yaklaşarak, ortada ara bırakmaksızın almalıdır. Oturur konumda iken kişi gerisine bir takviye koyarsa yahut oturduğu sandalyenin art kısmını geriye gerçek tedrici olarak yatırmaya başlarsa, bele binen yük giderek azalacak ve bel bu durumda çok daha rahatlamış olacaktır. Sağlıklı iken bel ve karın kaslarını güçlendirici idmanlar yapmalıdır. Hareketli bir hayat şeklini benimsemek faydalıdır.

Yorum bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir