Skolyoz tipleri ve skolyoz tedavisi

Doğuştan olan (konjenital) Skolyoz: Doğuştan (Konjenital) skolyoz un genelde kalıtsal olduğu düşünülmez. Ancak, kalıtsal olabilecek öbür durumlarla konjenital skolyoz kalıtsal hastalığa eşlik edebilir. Bu nedenle, yalnızca konjenital skolyoz bulgusuna rastlanan ve öteki bir genetik bozukluğu (Klippel-Feil sendromu,VACTERL, Goldenhar, vs.) olmayan bir çocuğun, anne ve babasının emsal konjenital skolyoz olan öteki bir çocuklarının olma ihtimalinde artış kelam konusu değildir. Bu durum ekseriyetle anne karnındaki geçirilen enfeksiyonlar, şeker hastalığı, kimi vitamin eksiklikleri üzere etmenler nedeniyle omurgadaki bir kusura-deformiteye yahut birbirine kaynamış kaburgalara bağlıdır. Konjenital skolyoz birinci yıllarda süratli bir ilerleme gösterir. Bu sebeple erken periyotlarda ortaya çıkan konjenital skolyoz tedavisi süreci küçük yaşlarda cerrahi müdahaleyi gerektirebilir. Bu hastaların kesinlikle bir beyin ve hudut cerrahisi uzmanı tarafından kıymetlendirilmesi gerekir.

Bazen konjenital anormalliklerin sebep olduğu eğriliklerin altında ve/veya üstünde beden dengeyi sağlamak için ikinci bir omurga eğrilikği oluşturur. Bu eğrilik aşikâr bir vakit sonra artış gösterebilir ve hatta bazen konjenital eğrilikten daha önemli boyutlara ulaşabilir. Korse bu hastalarda ikincil eğrilik denetimi yahut ilerlemesinin geciktirilmesi için kullanılabilir. Lakin çok küçük çocuklarda (0-5 yaş) korse uygulamak güç olduğu için genel anestezi altında yapılan düzeltme gövde alçıları tercih edilebilmektedir. Küçük yaş skolyozunda korse tedavisi 60 dereceye kadar çıkabilmektedir. Burada hedef, omurga eğriliğinin ilerlemesini yavaşlatmaktır. Skolyoz un bu kademesinde, muhakkak vakit aralıklarıyla muayeneler ve röntgenlerle “kontrollü gözlem” ismi verilen bir periyoda girilir ve deformitenin nasıl davrandığı izlenir. Altmış derece üzerindeki eğrilikler var ise skolyoz ameliyatı sistemi tercih edilmektedir. Bu eğrilik büyüme sona erdikten sonra da artmaya devam eder. Bu sebeple ilerideki komplikasyonları önlemek, ve kozmetik sonuçlar açısından cerrahi uygulanmaktadır. Konjenital skolyoz hastasına erken cerrahi gerekliliğinde cerrahi her yaşta yapılabilir lakin çoklukla hasta 1 yaşına gelinceye kadar cerrahi ertelenebilir.

Küçük yaşlarda skolyoz ameliyatı ile yapılan füzyon süreci omurganın büyümesini durdurmaya yöneliktir. Bu cerrahi müdahale çocuklarda 5 yaşın altında yapılırsa omurilik kanalının dar kalmasına, 8 yaşın altında yapılırsa akciğer gelişiminin bozulmasına, 10 yaşın altında yapılırsa göğüs kafesinin gelişimin bozulmasına neden olabilir. Göğüs kafesi gereğince büyüyemez ise akciğer-solunum ile ilgili problemler ortaya çıkabilir. Son olarak, bilhassa 10 yaş altında uygulanacak füzyon süreci gövdenin kısa kalmasına neden olabilir. Erken cerrahi müdahale birden fazla vakit büyümenin devamına müsaade verecek usullerin uygulanmasıdır.

Kelam konusu bu sistemlere gelince, kimi durumlarda yalnızca olağandışı omurun çıkartılması (hemivertebrektomi) ile eğrilik ortadan kaldırılabilir. Ameliyat sonrası 3 ila 6 ay ortası gövde alçısı uygulanır. Çok küçük çocuklarda eğrilik uygun ise füzyon yapmadan eğriliğin üst ve altına konan vidalarla birleştirilen manyetik çubuklar aracılığı ile alçı kullanılmaksızın düzeltme sağlanabilir. Daha sonra 6 ayda bir poliklinik kurallarında yapılan periyodik uzatmalarla eğriliğin denetimi erişkin yaşa kadar sağlanmaya çalışılır ve erişkin yaşta füzyon süreci uygulanır. Skolyoza eşlik eden kaburga anomalileri ve yetersiz göğüs gelişimi gözlenen çocuklarda göğüs kafesine yerleştirilen çubuklarla (VEPTR) hem göğüs kafesi anormalliği düzeltilebilir hem de füzyon yapmadan eğriliğin denetimi sağlanabilir. Bu hastalarda da 6 ayda bir periyodik uzatmalar yapılması gerekebilir.

Hastalarımızın %90’ında tek bir ameliyat ile sonuç alınmaktadır. Ameliyatın sonraki günü hastalar ayağa kaldırılarak yürütülür. Hastanede kalma müddeti yaklaşık 5 gündür. Ameliyat sonrası üçüncü haftadan sonra çoklukla günlük aktivitelere dönüş mümkün olur.

Nöro-muskuler Skolyoz: Mesela beyin hasarına bağlı spastik çocuklarda ya da Polio (çocuk felci), yahut kas erimesi üzere durumlara bağlı olarak kasların felci sonucunda oluşabilir. Nöromusküler skolyoz durumunda başka tip skolyozların bilakis teneffüs zahmeti ve duyu kusurlarına ve de metabolik hastalıklar, bağ dokusu hastalıklarına daha çok rastlanabilmektedir. Bu hastalarda teneffüs sorunları, irtibat ve duyu kusurları ile epiletik nöbetler üzere nedenlerden dolayı tedavi sürecinde korse kullanılamayıp cerrahi müdahale için küçük yaşlar tercih edilebilir. Bu hastaların kesinlikle bir beyin ve hudut cerrahisi uzmanı tarafından kıymetlendirilmesi gerekir. Nöromusküler skolyozun tedavisi üstte anlatılan doğuştan olan (konjenital) skolyozdaki üzeredir.

İdiyopatik Skolyoz: En sıklıkla karşılaşılan bu skolyozlar, daha çok 10’lu yaşlarda daha evvel düzgün olan bir omurgada, bilinmeyen bir nedenle ortaya çıkmaktadır. Skolyoz ergenlik devrinde büyüme ile ilerleme göstermektedir. Yani, omurga eğriliği daha da artmaktadır. Nedeni hala tam olarak bilinmemektedir (idiyopatik), lakin son vakitlerde yapılan çalışmalarda birtakım genetik faktörlerin rol oynadığı ortaya konulmuş. İdiyopatik skolyozda omurlar kendi etraflarında dönerken yana eğilme meydana gelir ve sırtta yahut belde asimetrik bir çıkıntı olur. İdiyopatik) skolyoz infantil skolyoz (0-3 yaş) ve juvenil skolyoz(3-10 yaş) tipinde de olabilir. Hasta hala büyürken konulan erken teşhis (Kız çocuklarında adet görmeden evvel tespit edilen eğrilikler) çok kıymetlidir.

Bu çocuklarda korse kullanılmasının maksadı eğimin artışının engellenmeye çalışılmasıdır. Antrenman, dans eğitimi ve atletizmi içeren olağan aktivitelere devam edilmesi ve hekim nezaretinde olmak koşuluyla bu aktiviteler sırasında korseye orta verilmesi fakat korsenin günde en az 20-23 saat kullanılması gerekir. Korse bilhassa eğimin 20 derecenin üstünde olduğu ve büyümenin devam ettiği çocuklarda tesirlidir. Korse tesiri 40 derece üstü eğriliklerde ve iskelet gelişimi tamamlanmasına uzun yıllar olan çocuklarda azalmaya başlar.

Bu durumda “kısa ve düzgün bir omurgayı, kısa ve eğri bir omurgaya” tercih ederiz ve erken periyotta kaçınılmaz olarak füzyon sürecini uygulamak zorunda kalabiliriz. Zira skolyoz cerrahi tedavisi omurganın dondurulması, hareketin ortadan kaldırılması ve büyümesinin durdurulması yani “füzyon” sürecidir. Tedavisi en güç olan ihmal edilmiş 70-80 derece üzerindeki eğriliklerdir. Bu eğriliklerde deforme omurganın çıkartılarak yahut çıkartılmadan düzeltilmesi ve omurların titanyum çubuk ve vidalarla tespiti günümüzde kullanılan çağdaş teknikler ve kazanılan deneyim ile mümkün olabilmektedir. Skolyoz eğriliğini denetim edebilmek için hem önden, hem arttan füzyon gerekebilir. Spinal füzyonu sağlayabilmek için ya otogreft (kişinin kendisinin) ya da allogreft (başka birisinin) kemik, kemik benzerleri yahut bu kaynaklardan birçoğunun birlikte kullanılması gerekebilir.

Bunun dışında birtakım durumlarda çok kısa bir omurga bölgesine füzyon uygulanması ile büsbütün düzeltilebilecek skolyozlarda, kısa füzyonu tercih edebiliriz. Bu durumda füzyon lakin kısıtlı bir alana yapılacağı için omurga ve göğüs kafesi büyümesini önemli etkileyemeyebilir. Ergenlik çağında ise omurilik kanalı, akciğerler ve göğüs kafesi gereğince geliştiği için tıpkı vakitte uzunluk uzaması da büyük ölçüde tamamlandığı için füzyon süreci çocuklarda olabilecek potansiyel sıkıntılara neden olmaz.

Taburcu e
dilirken birtakım hastalarda kısa periyodik (3 ay) korse uygulanabilir. Çocuklar yaklaşık 3 hafta içinde okullarına dönebilirler. Üç ay sonrası yürüyüş ve yüzme üzere eksersizlere müsaade verilir, lakin birinci yıl sonuna kadar kontakt sporlar (karate, futbol, basketbol vs.) yasaklanır. Birinci yıl sonunda büsbütün olağan yaşantılarına dönmelerine müsaade verilir.

Erişkin dejeneratif skolyoz: Çoklukla 50 yaş üstünde omurga yapısının eskimesi ve yıpranma ve kemik erimesi (osteoporoz) sonucu omurganın boyun, sırt ve bel bölgelerinin rastgele birisinde oluşan skolyoz cinsidir. Bu şahıslarda omurganın sağlamlığı ve istikrarı bozulup, ön-arka planda omurga ve gövdenin yana yanlışsız yatmasına ve bel bölgesi anatomik açısının azalmasıyla gövdenin öne doğu yatmasına neden olabilir. Erişkin dejeneratif skolyoza ek olarak omurga yapısında ortaya çıkabilecek ek deformite olarak omurga kemiğinin öne kaymasına spondilolistezis, geriye yanlışsız kaymasına retrolistezis ve yana yanlışsız kaymasına ise lateral listezis denir. Omurga yapısındaki omur kayması ağrıya neden olabileceği üzere, hudut ve/veya omurilik sıkışması bacak ağrısına ve kas güçsüzlüğüne neden olabilir yahut faset eklemlerde dejenerasyon nedeniyle de şiddetli ağrı olabilir. Sonuçta yavaş bir ilerleme ile hastanın omurilik ve hudutları bası altında kaldığından hareket kabiliyetleri etkilenir. Bu hastaların kesinlikle bir beyin ve hudut cerrahisi uzmanı tarafından kıymetlendirilmesi gerekir.

Erişkin skolyozu hastalarında antrenman ile birlikte korse tedavisi de uygulanabilir. Fakat korse tedavisi, bir fizyoterapist eşliğinde fizik-kondisyonu arttıracak idmanlar ve fizik tedaviye yardımcı bir formül olarak; kısa vadeli bir mühlet için düşünülmelidir. Fizik tedavi ve idman ile birlikte ağrıları olan hastalar için ağrı kesiciler de verilebilir. Ayrıyeten bilhassa faset eklemlerdeki ya da hudut basısı sonucu olan tahrişi (inflamasyon) gidermek için non-steroidal anti-inflamatuar ilaçlar da tedaviye eklenebilir. Hastalarda ağrı kaynağı yıpranmış faset eklemler yahut hudut basısı sonucu oluşan radiküler ağrı ise bu hastalar için spinal enjeksiyonlar uygun bir alternatif tedavi yolu olabilir.

Erişkin skolyoz için eğriliğin derecesi ve yarattığı şekilsel bozukluk meselelerden çok ağrı, işlev ve istikrar kaybı daha ön plandadır. Lakin ağrısız olsa da ilerlediği net olarak tespit edilmiş skolyozların daha fazla ilerlemesini durdurmak için ameliyat gerekli olabilir. Tüm cerrahi olmayan usullere karşın tedaviye cevap vermeyen ve bu müddet içinde (6 hafta-6 ay) ağrıları artan ve yeti kaybı oluşan hastalar için skolyoz ameliyatı kıymetli bir alternatif yol olabilir.

Hastalarda omurga eğriliği yanı sıra önemli dar kanal yahut hudut basısına bağlı idrar kaçırma, büyük abdest denetimi kaybı yahut kaslarda güç kaybı var ise yeniden skolyoz ameliyatı ile tedavi prosedürü seçilebilir. Erişkin skolyoz ameliyatı, çocuk ve genç yaştaki skolyoz ameliyatlarına nazaran daha zorludur. Şahsa yapılan cerrahi müdahale müddeti ve skolyoz ameliyatı sayısı da daha çok olabilir. Öte yandan kalp, akciğer, diyabet ve osteoporoz hastalıkları da skolyoz ameliyatı için doktora bildirilmesi gereken kıymetli bilgiler ortasındadır.

Skolyoz ameliyatı için amaçlanan eğriliğin dengeyi sağlayacak kadar düzeltilerek omurların kaynaştırılması (füzyon) ve hudut basılarının ortadan kaldırılmasıdır (dekompresyon). Bunların ne ölçüde ve genişlikte yapılması gerektiğine hekiminiz karar verecektir. Erişkin skolyoz ameliyatı sonrası hasta ekseriyetle bir gece ağır bakımda kalabilir. Skolyoz ameliyatı sonrası birinci gün hasta yatak kenarında oturtulur ve bacak idmanları yaptırılabilir. Tıpkı gün yahut sonraki gün hasta ayağa kaldırılıp, bir iki adım yürütülür. Hastanın güzelleştirme ve rehabilitasyon süreci için 1 hafta ila 10 gün ortası hastanede tutulur. Taburcu olduktan sonra kendisine bir idman programı verilir. Hekimin sistemli aralıklarla yaptığı denetimlerle tedavinin sonuçları kıymetlendirilir. Tüm bu süreçte kişinin bir an önce olağan yaşantısına dönmesi amaçlanmaktadır.

Skolyoz kelam konusu olduğunda romatizmal hastalıklar, omurga kırıkları, omurga enfeksiyonları üzere öteki birtakım hastalıklar da neden olabilir.

Yorum bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir