Beyin tümörleri!!

Beden çok çeşitli, farklı başka misyonları olan hücrelerden yapılmıştır. Bu hücrelerin çok büyük bir kısmı hayatımız boyunca büyür ve ölürler. Ölenlerin yerine öbür hücrelerin bölünmesi ile yenileri gelir. Bu halde bedenin sağlıklı kalması ve vazifelerini hakikat halde yapması sağlanır. Hücrelerin yenilenirken bölünmeleri milyonlarca yıllık evrim sonucunda çok sıkı kurallara bağlanmıştır ve birçok vakit bir insanın hayatı boyunca sıkıntısızca işlemektedir. Lakin hastalıklar, kalıtımsal etkenler ve bedenin etraftan maruz kaldığı etkenler sonucunda hücrelerin gerçek işlev görmesi bozulur ve hücreler büyüme denetimini kaybederek çok sık, süratli ve olması gerekenden fazla sayıda bölünmeye başlarlar. Bu bozuk hücreler tümör denilen yanlış çalışan hücre topluluklarını oluştururlar. Tıpkı durum beyin ve hudut sisteminin başka hücreleri içinde geçerlidir. Her yıl yaklaşık 16.000 beşerde beyin tümörü saptanmaktadır.


Tümörler âlâ huylu (benign) ve makûs huylu (malign) olarak iki ana guruba ayrılırlar. Güzel huylu tümörler kanser hücreleri içermeyen kümedir. Ekseriyetle çıkartılabilirler, tekrarlamazlar ve etraftaki olağan çalışan dokulara yayılıp onların işlevlerini bozmazlar. Güzel huylu beyin tümörlerinin yeterli sonları vardır ve cerrahi ile çıkartılabilirler. Lakin beyin içindeki başka olağan dokulara bası yaparak onların olağan çalışmasını engelleyebilirler.
Makûs huylu beyin tümörleri kanser hücreleri içermektedir. Hayatı tehdit ederler. Süratli büyürler ve etraf olağan dokulara yayılarak onların işlev görmesini de engellerler. Ekseriyetle tıpkı ağaçlar üzere etrafa kök salarak beslenmeleri için gerekli olan hususları sağlıklı beyin dokusundan çalarak ayakta kalırlar.
Santral hudut sitemi, bilhassa de beyin çok sıkı korunan kapalı bir kutunun (kafatası) içinde olduğundan basınç değişikliklerine çok hassastır. Bu nedenle birtakım uygun huylu tümörler de kanser hücresi içermemelerine karşın değerli yapılara baskı yaparak hayati tehlikeye neden olabilirler.
Beyin dokusundan kaynaklanan tümörlere birincil (primer) beyin tümörü denilir. İkincil (sekonder) beyin tümörü ise beyin dışı bir kanserin beyne yayılması ile oluşur. Beyin tümörleri kaynak aldıkları dokunun tipine nazaran isimlendirilirler. En sık görülen birincil beyin tümörü gliomlardır. Bunlar beynin hudut dışı takviye hücrelerinden kaynaklanır.

Aşağıda sık karşılaşılan beyin tümörleri hakkında çok kısa bilgi verilmiştir.

– Astrositomlar : Astrosit denilen küçük, yıldız halli hücrelerden kaynaklanırlar . Beyin, beyincik, omurilikte görülebilirler. Erişkinlerde genelde beyin yarım kürelerinde yerleşirlerken, çocuklarda daha çok beyin sapında görülürler. Evreleme sistemine nazaran 1. evredeki tümöre pilositik astrositom, 2.evredeki tümöre diffüz astrositom, 3. evredeki tümöre anaplastik astrositom, 4. evredeki tümöre glioblastome multiforme denilir. 1. ve 2. evre tümörlere düşük gradeli, başkalarına ise yüksek gradeli tümörler denilir.

– Epandimomlar : Çoklukla beynin ventrikül denilen boşluklarının duvarını döşeyen hücrelerden gelişirler. Omurilikte de görülebilirler. Her yaşta oluşabilseler de çoklukla çocukluk ve genç erişkin çağında görülürler. Primer beyin tümörlerinin %2-9’unu oluştururlar. Beyin omurilik sıvısı içerisinde yayılım gösterebilirler. Küçük yaşta klinik bulgu veren ependimomların daha makûs gidiş gösterdiği kabul edilmektedir.

– Oligodendrogliomlar: Hudut hücrelerinin uzantılarının korunmasından sorumlu myelin denilen yağ katmanını üreten hücrelerden kaynaklanır. Yavaş büyürler ve etraf dokulara yayılmazlar. Orta yaşlarda daha sık görülen nadir tümörlerdir. Primer beyin tümörlerinin %4-5’ini oluştururlar. Bu tümörlerin değerli bir özelliği morfolojik ve radyolojik olarak değişik derecelerde kalsifikasyon göstermesidir.

– Medullablastomlar : Son çalışmalarda bu tümörlerin doğumdan sonra bedende kalmaması gereken primitif (gelişen) hudut hücrelerinden kaynaklandığı gösterilmiştir. Bu nedenle medullablastomlar Primitif Nöro Ektodermal (PNET) olarak da isimlendirilirler. Çoğunlukla beyincikte gelişirler. Ekseriyetle çocukluk çağı tümörleridir ve erkeklerde daha fazla görülürler. Primer beyin tümörlerinin %4-10’unu oluştururlar. 20 yaş altında görülen beyin tümörlerinin ise %15-20’sini oluştururlar.

– Menengiomlar : Meninks denilen beyin zarlarından gelişir. Yavaş büyüyen ve çoklukla etraf dokulara yayılmayan tümörler olduğu için beyin dokusu bu tümörlerin varlığına ahenk sağlayabilir ve büyük boyutlara ulaşana kadar fark edilmeden kalabilirler. Ekseriyetle 30-50 yaşlarında bayanlarda görülürler. %95 den fazlası uygun huyludur. Beyin tümörlerinin %15’ini oluştururlar.

– Kraniofarengiomlar : Hipofiz bezinin yerleştiği bölgede gelişirler. Ekseriyetle yeterli huyludurlar lakin bazen etraf dokulara fazla ziyan verdiklerinden makûs huylu olarak isimlendirilirler. Çocuk ve gençlerde daha sıktırlar.

– Pineal bölge tümörleri : Pineal bezinin yerleşim yerinde görülürler. Beynin ortasında, derinde yerleşimli küçük bir organdır. Yavaş ve süratli büyüyen iki tipi vardır. Çocukluk yaşta görülen beyin tümörlerinin %3-8’ini, erişkin yaşta ise %1’inden daha azını oluştururlar. Bu bölge tümörlerinin yaklaşık %80’i malign karakterdedir.

– Beyin sapı tümörleri: Çocuklarda daha çok görülen yaygın tümörlerdir. Çocuklarda görülme oranı %10-20’yi bulmaktadır. Görülme yaşı ortalama 3-9’dur. Beyin sapı tümörleri ortasında gliomlar özellikli bir kümesi oluştururlar ve 4 kümeye ayrılırlar. Diffüz, servikomedüller, fokal, dorsal ekzofitik tümörler olmak üzere. Diffüz tümörlerin hepsi maligndir.

– Köşe Tümörleri : Beyincik ve beyin sapının birleşim noktasına köşe denilmektedir. Her ne kadar bu bölgede çeşitli tümör tipleri görülebilse de köşe tümörü denilince akla gelen birinci tümör tipi sekizinci baş hududu, işitme ve istikrardan sorumlu vestibular hududun kılıf tümörü, schwannomlardır. Âlâ huylu, yavaş büyüyen tümörlerdir. İşitme ve istikrar sonuna bası yaparak duyma ve istikrar sorunlarına neden olurlar. Şayet tümör daha fazla büyürse yüzün duyusunu alan hududa bası yaparak yüzde uyuşmaya neden olabilir. Daha da büyüyen tümörler yüz felcine ve hatta beyin sapına bası yaparak hayati tehlikeye neden olabilirler. Ekseriyetle tek taraflı olarak görülen bu tümörler nörofibromatosiz tip 2 denilen kalıtsal bir hastalıkla bir arada iki taraflı olarak görülebilirler. Tek taraflı olan tipi beyin tümörlerinin %8’ini oluşturmaktadırlar. Her yıl 100.000 bireyden birinde bu tümör görülmektedir. Erken teşhis önemli sıkıntılar çıkartmadan tedavi edilebilmesi için anahtar rol oynar. Hastaların %70 inde birinci şikayet işitme kaybıdır. Baş dönmesi, baş ağrısı, çınlama da görülen şikayetlerdir. Daha büyük tümörü olan hastalarda yüz felci, çift görme, yutma zahmeti, yüzde ağrı ya da uyuşma görülebilecek başka şikayetlerdir.İşitme kaybının derecesini saptamak için özel testler yapılmaktadır. Teşhisten şüphelenildiği durumlarda MR çekilerek teşhis netleştirilir.

– Metastatik Tümörler : Metastaz bir kanserin yayılmasıdır. Bedenin diğer bir organındaki bir kanser yayılarak beyne ulaşırsa buna ikincil beyin tümörü denir. Beyefendisine yayılmış kanser orjinal kanserin aynısıdır ve tıpkı biçimde isimlendirilir. Örneğin akciğer kanseri beyne yayılırsa buna metastatik akciğer kanseri denilir. Zira beyindeki metastatik tümörün hü
creleri akciğer hücrelerine misal, beyin hücrelerine değil. İkincil beyin tümörlerinde tedavi kanserin başlama yerine, yayılımının derecesine, hastanın yaşına o anki sıhhat durumuna ve birinci hastalığı için uygulanan tedaviye verdiği cevaba nazaran değişir.

Beyin Tümörlerinin Tedavisi

Tedavi seçimini etkileyen birçok faktör vardır. Bunlar tipi, yerleşim yeri, büyüklüğü ve hastanın durumudur. Çocuklar ve erişkinlerdeki seçenekler birbirinden farklıdır. Her hasta için ona mahsus bir tedavi planı seçilir.
Beyin tümörleri cerrahi, radyasyon ve ilaçla tedavi edilebilirler. Hastanın gereksinimlerine nazaran birçok prosedür bir ortada kullanılabilir. Hastanın tedavisi çoklukla bir takım tarafından yürütülür. Bu takımda beyin cerrahı, tıbbi onkolog ve radyasyon onkoloğu bulunur. Bunların yanı sıra fizik tedavi uzmanı ve konuşma terapisti de takıma katılabilir.
Birçok beyin tümöründe cerrahi birinci tedavi seçeneğidir. Mümkünse cerrah tümörün tamamını çıkartır. Lakin şayet etraf sağlam dokuya ziyan vermeden tümörün tamamı çıkartılamıyorsa hekim tümörün mümkün olan kısmını çıkartır. Kısmi çıkarma baş içi basıncını azaltacağı için hastanın şikâyetlerinin azalmasına ve radyasyon yahut ilaçla hedeflenecek tümör dokusunun azalmasına yardımcı olur.
Kimi hadiselerde tümör çıkartılamaz. Bu türlü durumlarda cerrah yalnızca biyopsi yapar ve tümörün küçük bir kısmını çıkartır. Çıkan kısım patolojiye yollanır ve mikroskop altında incelenerek kesin tipi öğrenilir. Bu tedavinin şekillendirilmesinde kıymetli bir bilgi kaynağıdır. Biyopsi açık cerrahi ile yapılabildiği üzere genel durumu buna müsaade vermeyen hastalarda özel sistemler kullanılarak bir iğneyle de yapılabilir. Tabip hastanın başına özel bir çerçeve (Frame) takarak MR ve/veya BT manzaraları alır. Bu halde tümör dokusunun baş içindeki kesin yerleşim yeri koordinatları ile belirlenir. Bu bilgilerle baş tasına küçük bir delik açılarak biyopsi iğnesi direkt tümöre hedeflenir ve biyopsi alınır. Bu tekniğe stereotaksi denilir.
Radyasyon tedavisi (radyoterapi) çeşitli hallerde uygulanabilir. Radyasyonun tüm başa büyük bir makine aracılığı ile verildiği sistemde hastalar haftanın 5 gününde birkaç hafta müddetle ışınlanır. Tedavinin müddeti tümörün tipine ve boyutuna nazaran belirlenir. Tedavinin bu formda modül parça yapılmasındaki emel olağan dokuların göreceği ziyanı azaltmaktır. Radyasyon özel unsurların cerrahi ile direkt tümör içine konulması yolu ile de uygulanabilir. Konulan unsurun radyoaktif özelliklerine nazaran ya kısa vadeli uygulama yapılır ya da husus kalıcı olarak beyinde bırakılır.
Stereotaktik radyocerrahi tedavideki öbür bir seçenektir. Tedavi tek seansta yapılır. Bir çok açıdan yüksek doz radyasyon yalnızca tümör dokusuna yönlendirilir. Bu biçimde olağan beyin dokusuna ziyan verilmez. Bu usule GAMMA KNIFE RADYOCERRAHİSİ denilir. Daha kısa müddette daha tesirli, daha gerçek bir tedavi prosedürü sağlar. Bu teknikte tümör boyutlarının üç santimetreden küçük olması gerekmektedir.
Kemoterapi kanser hücrelerini öldürmek için ilaç kullanılmasıdır. Tek bir ilaçla yahut birçok ilacın çeşitli dozlarda birleşimi ile uygulanabilir. Tedavi ağızdan yahut damardan olabileceği üzere direkt omurga içindeki beyin omurilik sıvısına verilerek de yapılabilir.
Bu tedavi biçimlerinden birisi ile tedavisi yapılan hastalar, mühleti tabipler tarafından belirlenen ve birinci başlarda daha sık; sonra ortaları açılan denetimlere gelirler. Denetimler sırasında BT yahut MR imgeleri ile tümördeki değişimler takip edilir, hastaların tam bir muayenesi yapılır. Gerek görülürse ilaç tedavileri düzenlenir.
Kaynaklar

1- Gazi Ünv. Tıp Fak. Gamma Knıfe Ünitesi Web Sayfası
2- Türk Nöroşirürji Derneği Yayınları Temel Nöroşirürji Kitabı

Yorum bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir