Parkinson hastalığı nedir? Tedavi yöntemleri nelerdir?

Parkinson hastalığı Alzheimer Hastalığı’ndan sonra en sık izlenen, beyindeki hücre dejenerasyonu (hücre ölümü) ile giden, beyinde dopamin isimli bir molekülü üreten nöronların kaybının olduğu bir nörolojik hastalıktır. Dopamin salgılayan hücreler beyin sapında substantia nigra isimli bölgede bulunmakta ve bazal ganglia isimli, beyinde motor hareketin düzenlenmesini yapan öteki bir bölge ile yakın ilişkidedir. Substantia nigra’daki hücreler ölünce bazal ganglia’ya kâfi dopaminerjik sinyalin gitmemesiyle bazal ganglia’nın beyin korteksindeki uyarıcı tesiri azalmakta ve böylelikle de hareketlerin yavaşlaması, titreme, istikrar kayıpları üzere yakınmalar oluşmaktadır.

Parkinson hastalığı bilhassa ileri yaşlarda ortaya çıkmakta olup 50 yaşından evvel başlaması çok enderdir. Erkeklerde bayanlara nazaran yaklaşık olarak iki kat daha sık olarak izlenmekte ve 60 yaş üzerindeki insanlardaki sıklığı %1’dir. Görülme sıklığı yaklaşık olarak her 100.000 şahısta 300 olup toplumumuzda giderek yaşlanan kişi sayısı arttığı için Parkinson hasta sayısının önümüzdeki yıllarda daha da artacağı düşünülmektedir.
Parkinson hastalığına genetik bir yatkınlığın olduğu bilinmektedir. Bilhassa son yıllarda ortaya konan, kimi genetik mutasyonlara sahip şahıslarda (LRRK2, α-sinüklein, parkin genleri), bu mutasyonlara sahip olmayan şahıslara nazaran daha sık görülmektedir. Aile hikayesi bilhassa genç yaşta Parkinson hastalığına yakalanan şahıslarda daha barizdir. Esansiyel tremorlu hastalarda ileri yaşlarda Parkinson hastalığı gelişme sıklığı 4 kat daha fazladır. Kimi çalışmalarda kuyu suyu kullanımı, kırsal hayat ve tarımda kullanılan birtakım ilaçlara maruz kalan şahıslarda de Parkinson hastalığına yakalanma riskinin arttığı gösterilmiştir.
Parkinson hastalığının belirtileri; istirahat halinde izlenen titreme (tremor), hareketlerin yavaşlaması (bradikinezi), pasif eklem hareketlerini zorlaştıran kaslarda sertleşme (rijidite), ayakta durma istikrarının bozulması (postural instabilite),Parkinson hastalığının motor bulguları ortaya çıkmadan kimi öbür belirtiler kendini gösterebilir ve bunlar da ağrı, koku alma bozukluğu, REM uyku davranış bozukluğu (geceleri çok canlı hayaller görüp, etrafındakilere ziyan verebilecek vurma üzere birtakım hareketlerle ortaya çıkan bir uyku bozukluğudur) ve otonomik sistem (mesane-bağırsak, tansiyon değişiklikleri gibi) bozukluklardır. Parkinson hastalığının tipik bulguları ortaya çıkmaya başladığında yürürken kolları iki yanda olağan biçimde sallamama, elde ve bacaklarda yahut çenede istirahat periyodunda titreme, mimiklerin kaybının izlendiği maske yüz belirtisi, yazının giderek küçülmesi ve sıkıntı okunur bir yazıya sahip olma, göz kırpma sayısında azalma, öne eğik ve yavaş halde yürüme, küçük adımlarla yürüme, hareketin ve konuşma suratının yavaşlaması, yutma bozuklukları, kabızlık, cinsel fonksiyon bozuklukları, depresyon, psikoz, gündüz uyuklama hali, dürtü denetim bozukluğu da birlikte izlenebilir.
Parkinson hastalığının tedavisinde birinci sırayı ilaç tedavisi almakta ve temelinde de azalmış olan dopaminin yerine konması vardır. Dopaminin ağızdan alınması durumunda kan-beyin bariyerini geçip beyefendisine ulaşması mümkün olmadığı için dopaminin bedende sentezlenmesini sağlayan L-Dopa isimli molekül kullanılmaktadır. Parkinson hastalığında ayrıyeten dopamin reseptörlerine bağlanarak dopamin gibisi tesir gösteren moleküller de (dopamin agonistleri) kullanılmaktadır. Ayrıyeten bilhassa titreme üzerine tesiri daha fazla olan antikolinerjikler, istemsiz hareketler üzerine daha fazla tesiri olan amantadin isimli bir ilaç da tedavide kullanılmaktadır. Parkinson hastalığında tedavi hastalığa değil, şahsa özeldir ve hastanın belirtilerinin tipine ve şiddetine nazaran ayarlanmaktadır. Unutmayalım ki ilaçlar yalnızca belirti giderici ilaçlar olup hastalığın yıllar içinde kötüleşmesinin izlendiği doğal seyrini değiştirmemektedir. Fakat son yıllarda yapılan çalışmalarda MAO-B inhibitörlerinden rasagilinin hastalığın seyrini değiştirdiğine dair ispatlar bulunmuştur. Ağızdan alınan dopamin agonistlerinin yanısıra bilhassa motor donma sorunu olan hastalarda kullanılan küçük bir pompa yardımı ile cilt altına enjeksiyon formunda uygulanan ilaçlar da üretilmiştir.
Parkinson hastalığının cerrahisinde gaye hastalıkta artmış aktivitenin izlendiği subtalamik nükleus, globus pallidus ve talamus’daki aktivitenin azaltılmasıdır. Bu hedefle iki prosedür kullanılabilir; birinde bu bölgeler yakılır, başkasında ise bu bölgeye bir elektrot sokularak bir pil yardımı ile aktivitesi azaltılır. Parkinson hastalığında cerrahi birinci tedavi seçeneği olmadığı üzere son tedavi seçeneği de değildir. Yatalak duruma düşmüş bir Parkinson hastası cerrahi tedaviden faydalanamaz. Cerrahi tedavi bilhassa ilaç tedavisine düzgün cevap veren lakin ilaçların yan tesirleri ya da dalgalanmalar nedeni ile aktif tedavi alamayan, 70 yaşından genç, kesin Parkinson hastalığı tanısı olan, cerrahi sonrasında âlâ takip edilebilecek, önemli psikiyatrik hastalığı ya da bunaması olmayan hastalarda düşünülmelidir. Cerrahi, uygun seçilmiş hastalarda Parkinsonizm bulgularında yarı yarıya düşüş sağlayabilir.

Yorum bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir