Gıda alerjileri ve gıda intoleransları

Artık hepinizin başını karıştıran ve merak ettiğiniz bir mevzuyu anlatıyorum. Nedir bu daima bahsedilen intolerans ve alerji denilen şeyler? Neler yapılmalı? Bu yazımla aklınızdaki birçok soruyu cevaplamış olabilirim umarım.
***Öncelikle besin intoleransı ve besin alerjisi tıpkı şey demek değildir
***Gıda alerjileri immün sistem karşılığıdır. Muhakkak yapılardaki proteinlere karsı bedeninizin geliştirdiği immün sistem karşılığıdır. Bu proteinleri bedeniniz yabancı olarak algılar ve onlara karsı immün karşılık ile adeta savaş açar. Birtakım durumlarda anafilaksi tablolarında hayatı tehdit edebilir.
***Gıda intoleransları ise daha çok sindirim sistemi meseleleridir. Sindirim sisteminde oluşan bir gerilimse bağlı olarak ya da bir enzim yapı eksikliğine bağlı olarak gelişir.
Pekala, sindirim sistemindeki bu sıkıntılar nelerdir?

Yediğiniz besinlerdeki yapıları kâfi formda parçalayamamak, sindirememek (Sindirim enzimlerinin eksik olması ya da faal olamaması; mesela laktoz intoleransı, süt eserleri içerisindeki laktoz şekerini sindirecek laktaz enzimi eksikliğinde oluşur.)

Besinlerdeki bir unsura kimyasal cevap ( besin katkı unsurlarına, MSG, sülfitlere, boya hususlarına )

Besinlerdeki bulunan kimi doğal yapılara ve proteinlere hassasiyet olabilir ( kafeine mesela ya da bruksel lahanası soğan üzere besinlerdeki doğal şekerlere, glüten vs.)

NOT: Burada ufak bir not düşmek istiyorum. Literatüre yeni yeni giren çalışmalar artık intoleranslarında birer immün sistem cevabı olduğunu gösterecek bulgular ortaya koymaktadır fakat şimdi net olarak kabul görmüş değildir.
NOT:İkinci kıymetli notumuz ise intoleranslar uzun mühlet devam ettiği anda bağışıklık sistemini bağırsaklar üzerinden daima uyaracağından uzun vadede immün bir cevap oluşturmaktadırlar yani basta immün bir karşılık değil iken sonradan bağışıklık sistemi de devreye girmektedir.
NOT:Gıda alerjilerinde genelde IgE karşılığı hakimdir. Lakin IgE cevabı olmayan alerji durumları da mevcuttur; Mesela çölyak hastalığı.

BESİN HİPERSENSİTİVİTESİ = BESİN İNTOLERANSI VE BESİN ALERJİLERİNİN GENEL İSMİ OLABİLİR

Genel olarak Ig cevaplarına nazaran ayırırsak:

IgE Aracılı: Tüm sistemi etkileyen alerjik karşılıklar

IgE Olmadan: Daha çok bağırsak düzleminde oluşan cevaplar ve bağırsağı etkileyen sonuçlar. Sonrasında sistemi tesirler.

IgG Aracılı: Besin intoleranslarının altındaki temel neden olduğu düşünülmektedir. Daima besine maruz kalınma sonucu oluşan tepkiler olabilir. Sistematik sıkıntılara yol açabilir.

***Gıda alerjiler hayatı tehlike edecek halde karsınıza çıkabilir (anafilaksi) ancak intoleranslar daha çok kronik bir yerde yavaş yavaş tesir ederler. Ve intolerans oluşumu her gecen sene git gide artmaktadır. Bunu altındaki nedenlerden birinin de yine kronik toksisite, yanlış beslenme, sedanter hayat olduğu düşünülmektedir.
***Endüstriyel toplumlardaki insanların %20den fazlasında artık besin intoleransları görüldüğü ortaya konmuştur. Ailede birinde alerjik hastalığı olan bireylerin ( alerjiler, astım, egzama vb. ) alerji geliştirme mümkünlüğü %40 daha fazladır. Şayet iki aile bireyinde alerjik bir hastalık var ise bu oranın %80lere kadar çıktığı ortaya konulmaktadır.
***Yapılan bir çalışmada erişkinlerde görülen besin alerjilerinin %45inin 18 yasından sonra çıktıyı ortaya konulmuştur. Bu da üstte bahsettiğimiz üzere benim nazarımda yanlış beslenme, sedanter ömür ve kronik toksisite sonucudur.
***İşin en berbat yanlarından biri besin intoleranslarını tespit etmek hem zordur hem de tespit etseniz bile bu intoleransın neden olduğu toksisiteyi ve alttaki sıkıntıları, sindirim meselelerini çözmeye odaklanmamak toplumda yapılan en büyük kusurlardan biri olmaktadır.
Pekala bizde intolerans olduğunu nasıl anlayacağız? Ne üzere şikâyetler oluşur intolerans ya da alerji durumunda?

***Gıda intoleransları ve besin allerijleri misal semptomlar verirler bu yüzden bunları ayırmak epeyce sıkıntı olabilir. Bu semptomlar;

İshal

Kabızlık

Anksiyete hali

Şişkinlik

Karında gaz daima

Titreme

Kızarıklar

Ciltte yanma hissi

Çarpıntı

Baş ağrıları

Bulantı

Ödem

Yorgunluk

Karın ağrısı

Burun akıntısı

Asit reflüsü

Mide yanmaları

Nefes alma problemleri

Kasıntı üzere semptomlar olabilir.

Besin alerjilerinde ise kolay durumlarda üstteki semptomlar görülebilir fakat ileri durumlarda yaşanan şikâyetler ise su haldedir;

Nefes almakta zorlanma

Kaşıntı

Kurdeşen

Baş dönmesi

Hipotansiyon

Anafilaksi biçiminde karşımıza çıkabilir.

***Semptomlar gıdayı yedikten birkaç saat sonra başlayabilir ya da 24-48 saati bulabilir başlaması. Hatta birtakım durumlarda birkaç gün sonra bile semptom verebilir, bu yüzden de saptaması güç olmaktadır. Hatta birden fazla kişi 2 gün sonra gelen şikâyetlerin bir alerji ya da intolerans tablosu olabileceğini anlayamadığı için alerjiler, intoleranslar birçok vakit göz gerisi edilmektedir.
***Alerji hadiselerinin %5i çok süratli tepki gösterebilir ( 0-30 dk. İçin de ) ve anafilaksiye kadar giden tablo ile vefata bile neden olabilir. Alerji hadiselerinin %95i ise 30 dakikadan daha geç semptomlar verir, hatta 4 günü bile bulabilir. Burada daha çok hayati tehlike oluşturmayan ancak sistemi gerilimse sokan cevaplar ve semptomlar oluşur.
***Kan analizleri ya da biofeedback testleri bize intoleranslar konusunda fikir verebilir ancak birçok testte bu bilgiler aldatıcı olabilir, en yeterli cevabı vücudunuz bilir. Hastalarımda da bu analizlerin kimilerini kullanıyorum (onlara maddi yük olmayacak biçimde muayene fiyatına dâhil, kliniğimde kendim yapıyorum.) Ancak birebir vakitte bir eliminasyon diyeti ile hastamızla birlikte semtpomları yakından takip ediyoruz ve bu sayede intoleransımız olan besinleri daha kolay tespit edebiliyoruz. Her vakit söylediğim üzere semptomlar her vakit en değerlisidir, birçok testten üstündür gözümde. Lakin bu demek değildir ki testlerin hepsi anlamsız. İntoleranslar kelam konusu olduğu anda eliminasyon diyetlerini ve soncularının en makûs yanı bunlarda da net bir şey anlayamama ihtimalimizin olması. Zira intoleranslardaki semptomlar günler içinde gelişebilir ve gözden kaçabilir. Bazen küçük fark edilmeyecek semptomlar verebilir baslarda. O yüzden testlerle eliminasyon diyetini bir süre kombinlemek daha olumlu sonuçlar almanıza yarar verebilir.
***Eliminasyondaki mantık; intolerans olduğunu düşündüğümüz besinleri beslenmemizden çıkarıyoruz. Muhakkak bir müddet (1-2 ay) bu besinleri tüketmiyoruz ve sonrasında düşük oranda bu besinleri tekrar beslenmemize sokarak bedenimizin karşılığını gözlemliyoruz. Besine karşı hala semptom veriyorsak (yukarıda saydığımız semptomlardan) intoleransımız var demektir. Tabi bu müddette kişinin sindirim sistemi için uygun bir beslenme düzenlenmelidir ve gerekirse supplementer dayanaklar gerekirse öbür teknikler ile altta yatan diğer sıkıntılar var ise çözmek yanlışsız bir yaklaşım olacaktır. Alt kısımlarda adım adım eliminasyondan bahsedeceğiz.
Buradan sonra da size hem sık görülen besin alerjilerinden hem de en sık görülen besin intoleranslarından ve de bunlara karşı neler yapılabileceğinden bahsedeceğim.

Alerjiye neden olan besine alerjen denmektedir. Ve en sık alerjen olarak anılan besinler bunlardır:

Süt ve eserleri

Yumurta

Balık

Kabuklu deniz eserleri

Fıstık

Gluten

Soya

Mısır

Maya

Nightshades ailesi ( domates, patates, biber,
patlıcan )

Her türlü kabuklu yemiş ağacı türevi = Badem, fındık, kaju, ceviz, antepfıstığı, brezilya cevizi vb.

Çikolata

Çilek

biçimindedir.

***Gıda alerjisi daha öncede belirttiğimiz üzere immün bir karşılıktır ve alerjiniz olduğunu gözlemlediğiniz bir gıdayı hayatınızdan büsbütün çıkarmanız gerekmektedir. Alerjiler daha çok kan testleriyle teşhis koyulabilir. Sindirim sisteminizi düzeltmenize karşın geçmeyen meseleleriniz var ise besinlere karşı; Bu da bu besine alerjiniz olduğunu düşündürebilir.

Artık buradan sonra daha çok besin intoleranslarından bahsedeceğiz…
Besin intoleransları üstte da bahsettiğimiz üzere immün bir karşılıktan fazla sindirim sistemindeki bozukluklarla alakalıdır.

Yorum bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir