Rüyalarınızdaki yapımcı yönetmen ses ışıkçı kostümcü başrol oyuncusu kimdir?

Hayal, uykunun genel ve karakteristik özelliklerinden biri olup, uykunun süratli göz hareketi (REM) isimli evreleriyle yakından bağlantılı bulunan, görsel ve işitsel algı ve hislerdir

Hayallerin Müddeti

Hayallerde yaşananlar inanılmayacak kadar süratli gelişir. Bir kaç dakikalık hayal esnasında bile çok uzun sürdüğü sanılan garip, şaşırtan ve çok değişik olaylar birbirlerini izler, bu nedenle duşta vakit kavramı oluşmaz. Fakat vakit kavramını, uyandıktan sonra beyefendisinin öğretileri ve alışkanlıkları doğrultusunda saptadığımız bir anlar toplamıdır yalnızca.

Bilimadamlari hayalin müddeti üzerinde kesin bir sonuca varamamışlardır. Bir kısmı düşlerin yalnızca birkaç saniye sürdüğünü tez ederken, başka bir kısmı da saatlerce devam eden düşlerin olduğu fikrindedir. Bu tartışmalar sırasında Dr. B. Klein bir araştırmaya başlamış ve istekli olarak seçtiği bireyleri hipnotize ederek uyutmaya başlamıştır ve belirli bir müddet sonra uyandırıp düşlerini dinleyerek, bir hayalin 20 saniyeyi geçmeycek kadar kısa sürdüğünü belirlemiştir. Dr. Klein’ın sürdürdüğü bu araştırmanın sonunda en uzun duşun 90 saniyeyi geçirmediği ortaya çıkmıştır.

Düş Tipleri

1- Psikofizyolojik Kaynaklı Hayaller (alelade rüyalar)

2- Fizikî kaynaklı hayaller

3- Kimyasal kaynaklı hayaller

4- Psişik kaynaklı ya da paranormal sayılan düşler

5- Telepatik hayaller

6- Durugörü düşleri

7- OBE ya da şuur projeksiyonu (astral seyahat) hayalleri

8- Haberci hayaller

9- Uyarıcı hayaller

10- Prekognitif hayaller

11- Bilgilendirme maksatlı hayaller

12- Vücutsuz varlıklarla kurulan irtibatlardan kaynaklandığı varsayılan düşler

13- Hür hafıza düşleri

14- Prekognitif düş

15- Yaratıcı düş

16- Lüsid düş

Lucid Hayal nedir?

Aslında pek çoğumuzun belkide bir çok defa deneyimlediği lakin bunun isminin ve fonksiyonlarının farkında olmadığı bir durumdur.Rüya gördüğünüz vakit hayalde olduğunuzun farkına varmanız durumuna Lucid Hayal ismi verilir.

Hayvanlar hayal görür mü?

Konutta hayvan besleyenler birçok sefer kedilerin ya da köpeklerin gözlerinin uykudayken hayal görüyormuşçasına göz kapaklarının altında oynadığını bilirler. Hayvanlar üzerinde yapılan araştırmalar insan dışındaki memelilerin ve kuşların da rem uykusu uyuduğunu gösteriyor; fakat hakikaten hayal görüp görmedikleri kesin olarak bilinmiyor. Massachusetts Teknoloji Enstitüsü´nden araştırmacılar yeni bir teknikle farelerin gündüz öğrendikleri hünerleri gerçekleştirirken aktif olan beyin bölgelerinin uyku sırasında da vakit zaman aktif duruma geldiğini gözlemişler.Yavru kuşların da gündüz öğrendikleri müzikleri geceleri uykularında “tekrarladıkları” daha evvelki araştırmalardan biliniyordu.Bu bulgular hayallerin gündüz yaşanan tecrübelerin bellekte depolanmasında rol oynadığı görüşünü de destekliyor. Fakat onlar bize anlatamadıkça hayvanların hayallerinde neler gördüklerini tahminen de hiç öğrenemeyeceğiz.

Her ne kadar günlük hayatta makus hayalleri kabus olarak betimlesek de o denli görünüyor ki bilimsel arenada bu iki terim farklı manalar içeriyor. Uzmanlar makus bir düş gördüğümüz rastgele bir gecenin sabahında sırf “Akşam makûs bir hayal gördüm” demekle kaldığımıza, meğer kabusların kan ter içinde gecenin bir yarısı bizi uykumuzdan uyandırabilecek kadar güçlü olduklarına dikkat çekiyor.

Çalışmalarını düş ve kabuslar üzerinde yürüten psikolog Ross Levin makûs düşlerin günlük omurdaki gerilim ve kaygılarımızla savaşmak üzere fonksiyonel bir gaye barındırdığına inanıyor. Düşleri bir çeşit “duygu termostatları” olarak tanımlayan Levin, gerilim düzeyimiz yükseldiğinde makus düşler ve kabuslar görmeye başladığımızı, bizleri bir halde gerilim düzeyimizin tehlikeli yükselişi karşısında uyardıklarını söylüyor. Levin’e nazaran bu berbat hayaller döngüsel olarak beynin kimyasal işleyişlerini etkileyerek gerilim düzeyinin azaltılmasını sağlıyor. Bu fikir çerçevesinde makûs hayaller hayli faydalı bir hedefe hizmet etmiş oluyor. Halbuki kabuslar çok gerilim yüklemesi sonucu meydana çıktıklarından kişiyi paniğe sürüklüyorlar.

Ross Levin sık sık kabus gören hastalarının pek birçoklarının farklı ruhsal rahatsızlıkları da bulunduğuna değiniyor. Kabuslarla birlikte görülen bu rahatsızlıkların en yaygın olanlarınınsa travma sonrası gerilim bozukluğu ve tasa olduğuna dikkat çekiyor. Levin hastaların kabus görme sıklıkları azaltıldığında bu rahatsızlıkların şiddetinin de azalacağını düşünüyor. Kabuslarla başa çıkmadaysa kabusları tekrar tekrar yazma/ farklı hallerde hayal etme tekniğini kullanıyor. Bilhassa de daima olarak birebir kabusu gören hastalar üzerinde tesirli olan bu yolda hasta gece gördüğü kabusu gündüz zihninde farklı bir son yaratarak tekrarlıyor. Bu süreç uykuya dalmadan evvel de tekrarlanıyor. Daha sonraysa tıpkı kabusu görüyormuşçasına bu farklı sonla imgesel düş devam ettiriliyor. Terapiden bir müddet sonra kişinin kabus görme sıklığında azalma bekleniyor.

DÜŞLER VE YARATICILIK

Sanat tarihine göz attığımızda yaratıcılıklarını hayalleriyle beslemiş pek çok sanatkara rastlıyoruz. Örneğin, “Honesty” isimli pop kesimiyle dünyada pek çok dinleyiciye ulaşan Billy Joel bir röportajında yaptığı bestelerin melodisini birinci düşlerinde oluşturduğundan bahsediyor.

Hepimizin dehşet romanlarıyla yakından tanıdığı müellif Stephen King’inse “Korku Ağı” isimli romanını çocukluk kabuslarından birinden esinlenerek yazdığını biliyoruz. Salvador Kolu’nun hayallerin yaratıcılık üzerindeki tesirine inancıysa şaşırtan seviyede.

Ressamın, uykuya dalmadan evvel eline bir kaşık aldığı böylelikle uyuyakaldığında kaşığın yere düşerek çıkarttığı sesle uyanıp zihnindeki hayal imgeleri şimdi canlıyken gerçek üstü öğelerle bezeli o harika tablolarını ortaya koyduğu anlatılageliyor. Ne var ki hususa bilimsel açıdan yaklaştığımızda, düşlerin sahiden de yaratıcılığı tetikleyip tetiklemediğine dair bulgular epeyce kısıtlı. Her ne kadar düş görmeyle bağlı beyin bölgeleri çağdaş beyin görüntüleme teknikleriyle az çok aydınlatılmış olsa da, beyin, düş ve yaratıcılığa dair böylesi çalışmalar epey az. Bulgular az da olsa bilim insanlarının bu ilgi alımlı mevzu hakkında bugüne kadar yürüttükleri çalışmalara büyüteç uzatalım istedik.

Tablolarındaki soyut imgelerle dikkat çeken ünlü ressam Salvador Kısmı de hayallerin yaratıcılığını tetiklediğine inananlardandı.

Yapılan son araştırmalar o denli gösteriyor ki gördüğümüz düşler bizlere Kısmı’nın tablolarını çizdiremese de günlük hayatta karşılaştığımız sorunlara tahlil bulmakta yardımcı olabiliyor. Çağdaş uyku kuramlarının uykunun günlük hayatımızın devamı olduğuna vurgu yapan varsayımlarıyla da uyumlu görünen bu durum bilhassa de düşlerimizdeki semboller hakikat yorumlandığında bariz hale geliyor. Uyanıkken zihnimizde tam olarak kuramadığımız temasları düşler yardımıyla kurabileceğimize dikkat çeken bilim insanları çocuk bakımı, bahçe düzenlemesi vs… üzere hayatın içine sinen pek çok alandaki yaratıcılığımızın düşlerimizle şekillenebileceğini düşünüyor.

Bilim insanları hayal hatırlama sıklığının yaratıcı kişilik özellikleriyle bağlı olduğunu düşünüyor.

Düşlere dair bir öteki enteresan bulguysa hayal gücü yüksek şahısların hayallerin
i hatırlama yüzdelerinin daha yüksek oluşu. Bu bulgu düş hatırlamanın bir karakter özelliği olup olmadığı sorusunu getiriyor akıllara. Araştırmalar, tabiatı gereği hayallerini somut yaratıcı eserlere dönüştürebilen bireylerin hayallerini daha sık hatırlayabildiklerini takviyeler nitelikte.

Literatürde bu şahısların karakter özellikleriyse açık fikirlilik, yüksek hayal gücü ve şizotipik yatkınlık olarak sıralanıyor. Kısa bir müddet öncesine kadar tasa ve gerilim düzeyiyle iliştiriliyorduysa da hayal hatırlamada kişiliğin tesiri daha kıymetli üzere görünüyor. Fakat tekrar de gece uykularını bölen dert durumlarının da hayalleri hatırlamamıza neden olması yadsınamayacak bir sebep.

Tüm bu bulgulardansa yaratıcılık üzerinde tesirde bulunan etmenin öncelikli olarak yetenek ve kişilik özellikleri olduğunu ve bu kişilik özelliklerine sahip bireylerin de hayallerini daha sık hatırladıklarını çıkarsamamız yanlış olmayacaktır.

UYKU VE DÜŞLER

Uykuya niye muhtaçlık duyuyoruz, uyku düzensizlikleri hangi hastalıklara işaret, uykunun devirleri nelerdir, psikologlar düşler hakkında ne söylüyor, meditasyonda ne olup bitiyor?

Evrime göz atacak olursak.
. Uyku birinci olarak, günümüzden yaklaşık 3 milyon yıl evvel kimi organizmalarda görülmeye başlanmış. İnsan çeşidindeki biyolojik saatleri düzenleyen sistemlerin geçmişiyse 500 milyon yıl öncesine dayanıyor.
. Her ne kadar bireylerin uykuya duydukları gereksinim çeşitlilik gösteriyor olsa da olağan bir insanın uykuda geçirdiği müddet 6.5 saat ile 8.5 saat ortasında bir paha oluyor.

LAKİN
. Çocuklar günün 2/3’ünü (16 saat) uykuda geçiriyorken yaşlandıkça bu müddet günün 1/4’üne (6 saat) kadar düşebiliyor.
. Nedeni şimdi anlaşılamamış olsa da insanların ahenge müddetleri ile vefat yaşları ortasında bir ilgi bulunuyor. Araştırmalar, uykuları olağandışı düzeylerde uzun ya da kısa olan şahısların olağan olanlara nazaran erken ölmeye daha yatkın olduklarını gösteriyor.

Döngüsel Ritimler
. Gün ışığı ve karanlığın günlük ihtilali çerçevesinde evrimleşen döngüsel biyolojik işleyişlere döngüsel ritim deniliyor.

Nasıl yani???
Kelamını ettiğimiz bu döngüsel ritimler dikkat ve uyarılmışlık seviyelerimizle bağlı. Örneğin, kimimiz dikkatini gece daha uygun toplayabiliyorken kimimiz gün ışığında daha tesirli çalışabiliyor. Neden dersiniz? Karşılık sizi çok da şaşırtmayacak. Uzmanların yaptığı araştırmalarda, içsel saatlerimizi denetim eden bir ekip sorumlu genler bulunmuş.

“Melatonin”in rolü ne?

. Döngüsel ritimlerin beynimizdeki sorumlu merkezi hipotalamus. İmgenin gözümüze düştüğü bölge olan retinadan beynimize ulaşan ve sadece gün ışığı üzere kuvvetli ışıklara karşılık veren özel bir hudut yolu bulunuyor. Karanlıkta ise, beynimizin ortasında bulunan pineal bezi ismine melatonin denilen bir hormon salgılıyor. Bu hormon hem uykuyu hem de cinsel uyarılmışlık düzeyini etkiliyor.
. Gece nöbeti gerektiren işler, döngüsel ritimlerde aksaklığa neden olduğundan bireyde sıhhat sorunlarını tetikleyebiliyor. Her ne kadar bazıları bu aksaklıktan öbürleri kadar etkilenmiyor olsalar da huzursuzluk ya da çalışma randımanında düşüş gösteren şahıslarda melatonin tedavisine gidilebiliyor.

Uykuya niye gereksinim duyuyoruz?

. Bu sorunun karşılığına dair tartışmalar hala sürüyor. Lakin uykunun öne sürülen fonksiyonlarını şöyle listeleyebiliriz:
1.) Bedenimizdeki biyolojik işleyişleri yavaşlatarak güç korumak.
2.) Vücut ve zihnimizi yenilemek, büyümek.
3.) Gün içinde öğrenilenlerle belleği güçlendirmek.
4.) Bilinçaltımızdaki dehşet ve bastırılmış güdülerle yüzleşmek (Freudyen yaklaşım).
Sırf bir gece uykusuz kalmış olmak bile sonraki gece uykuya hemencecik dalmamıza neden olabiliyor. Bunun nedeninin, uyanık geçen her saat beynimizin thalamus ve serebrum bölgelerinde sayısı artan adenozin isimli nörotransmitter olduğu düşünülüyor. Bu kimyasal beyinde uyarılmışlık yaratan sistemleri bastırıyor ve uzun müddet uyanık kalan vücudun uykuya dalmasını tetikliyor.

Uykunun evreleri

EEG çalışmaları
. Uyku birbirini takip eden bir kadro evrelerden oluşuyor. Bu evreler sırasında kişinin yaydığı beyin dalgaları EEG sayesinde ölçülebiliyor. Kişi uykuya daldığı andan itibaren uykusu giderek ağırlaştıkça, beyin dalgaları da yavaşlayıp daha ritmik bir durum almaya başlıyor.
Uyanıkken beynimiz alfa dalgaları yayıyor.
Uykunun Erken Evreleri:
Evre 1: Bu evre sırf birkaç dakika sürüyor ve bu müddet içerisinde teta dalgaları gözlemleniyor. Göz hareketleri yavaşlıyor, kaslar gevşiyor, kan basıncı düşüyor ve kişi uykuya dalıveriyor.
Evre 2: Bu evrede tetaya nazaran daha yavaş ve geniş dalgalar olan K kompleksleri gözlemleniyor. Alfa aktivitesi sona eriyor.
Evre 3: Yavaş, geniş ve ritmik delta dalgaları gözlemleniyor. Delta dalgaları kaydedilen beyin aktivitesinin yarısını geçtiğinde kişi Evre 4’e giriyor. Kaslar gevşiyor, teneffüs yavaşlıyor, beden ısısı düşüyor.

REM Periyodu: Süratli göz hareketleriyle tanımlanan bu periyotta kişinin gözleri göz kapağının altından daima titriyor. REM devri başlı başına farklı bir devir olduğundan birinci 4 evre REM dışı evreler olarak da anılıyor.

REM periyodunda ne olup bitiyor?
Otonom sistem faaliyetleri artıyor: Nabız ve kan basıncı yükseliyor, soluk alıp verme hızlanıyor, hem bayan hem erkeklerde birkaç dakika boyunca cinsel uyarılmışlık durumu gözlemleniyor.
Beyin dalgaları uyanıkken yaydığımız dalgalarla benzerlik gösteriyor: Bu da bedenimiz uykuda olsa bile beynimizin epey faal olduğunu gösteriyor.
Düş görüyoruz: Gördüğümüz hayallerin birçoğu REM periyodu hayalleri.

Düşlerimiz neden bilim kurgu tadında oluyor?

Çoğumuz hayallerimizde garip yaratıklar, günlük hayatta rastlamayacağımız tipten farklı kıssalar görürüz. Bunun nedeni, beynimizin mantıksal işleyiş ve kavramadan sorumlu tutulan frontal bölgesinin düş görüyor olduğumuz sırada etkin olmaması. Düşlerimizde yeniden epey duygusal hissetmemizin nedeni ise aktivite seviyesi epeyce yüksek olarak saptanan amigdala bölgesiyle bağdaştırılıyor.

Hayaller hakkında.

Psikodinamik Görüş: Freud hayallerin, bilinçaltımızdaki fikir, his ve isteklerin su yüzüne çıkabildiği bir pencere olduklarını düşünüyor. Çocukluğumuza kadar uzanan ve bilinçaltımıza ittiğimiz, bastırdığımız ve kökeninde cinsel dileklerle öfke barındıran bu his ve isteklerle hayallerimiz yoluyla yüzleşebiliyoruz. Freud düşleri ikiye ayırıyor:
1.) Gizil manalı düşler: Bu düşler sembolik manalar taşıyor ki Freud’a nazaran ruhsal yorumların bu hayaller üzerinden yapılması gerekiyor.
2.) Görünür içerikli düşler: Bu hayallerse günlük hayatımızda duyduğumuz, yaşadığımız olaylarla kontaklı olarak gördüğümüz hayalleri oluşturuyor.

Psikodinamik görüşe nazaran, uyandığımız vakit hayallerimizi unutuyor olmamızın nedeni bu düşlerin bizde dert uyandıran niteliklere sahip olması, haliyle uyanıkken onları bastırma eğiliminde oluyoruz.

Bilişsel Görüş: Bilişsel görüş, düşlerin uyanıkken aklımızı kurcalayan dert ve niyetleri içeren zihinsel işle
yişlerin bir sonucu olduğunu düşünüyor.Diğer bir deyişle, düşlerin sadece bir fikir biçimi olduğunu savunuyor. O denli ki, düşlerin bazen gün içinde tahlilini bulamadığımız kimi soru ve problemlere tahliller üretebileceğimiz periyotlar olduğunu öne sürüyor.

Bilişsel görüşe nazaran düşler zihinsel gelişimle bağlantı içerisinde. Yetişkinlerin hayalleri, çocuklarınkilere oranla daha karmaşık oluyor.

Biyolojik Görüş: Biyolojik görüşe nazaran uyku, belleğin güçlendirilmesinde çok değerli. Öğrenilen yeni bilgiler uyku sırasında tekrar işlenip yorumlanıyor. Bu görüşe nazaran, REM dışı uyku sırasında bu yeni bilgiler yine gözden geçirilirken, REM sırasında da eski bellek silinerek tekrar yapılandırılıyor.

Artık hayallerin tahminen de en az değinilmiş bir tarafına bakalım; tipi ne olursa olsun,süresi yukarda değinildiği üzere dk yahut saatle ölçülsün aslında bir hayal en çok neye misal; natürel ki bir SİNEMA FİLMİ’ne! Benzerliği uzun uzun açıklamanın gereği olmadığı açıktır. Pekala de bir sinema sineması nasıl ortaya çıkar, bu sinemada jenerikte yazılan(yapımda emeği geçenler…) bireyleri bir düşünün; üretimci, direktör, direktör yardımcıları, cast ajansı, kameramanlar, oyuncular, oyuncu koçları, kostümcüler, ses, ışık, plato yani yüzlerce kişinin yer aldığı komplex bir iş. Önemli bir yapıttan bahsediyorsak bir sinemanın tamamlanması kimi sefer 4-5 ayı ve fazlasını bulur. Birden fazla kere de milyar lira maliyetler sözkonusudur.

1.5 kğ lık bir et kesiminin tüm bu bireylerin fonksiyonlarını bir çırpıda ve bir sineması asla bir daha tekrar etmeden, TV’de birinci sefer palavrasına sapmadan yapabilmesi sizce de çok vahim bir olgu değil mi? Farklı, üzerinde düşünmenizi istediğimiz şeylerden biri de şudur; ortaya çıkan sinemada direktör asla her vakit siz olmuyorsunuz (özellikle fecî rüyalarda) başrolde kimi sefer olsanız da replikleriniz size ilişkin değil, sinemalar her vakit memnun sonla bitmiyor, bilim kurgu tadındaki hayallerde kostümler mükemmel, tarihi sinemada asla gerçekliği sorgulatacak kol saatine rastlanmıyor…

Hayallerin bu istikameti hemen elektrofizyolojik araştırmaların eğilmesi gereken bir husus olarak ortada durmaktadır. Beyin çalışmalarında şimdi emekleme evresinde olduğumuzun en kıymetli göstergesi işte bu kolay karşılaştırmadır.

Yorum bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir