Tıkayıcı damar hastalıkları hakkında

Tıkayıcı beyin damar hastalıklar yahut yol açtığı sonuç olarak strok, beyin sirkülasyonundaki rastgele bir patoloji sonucu hudut sistemi işlevlerindeki anormallik olarak tanımlanabilir. Mevte neden olan hastalıklar ortasında 3. hatta birtakım müelliflere nazaran 2. sırada yer alan, en sık uzun devir sakatlığa yol açan bir hastalık kümesidir. Strok yahut daha geniş tanımlamayla serebrovasküler olay, beyin yahut beyefendisine giden kan damarlarını etkileyen rastgele bir olay nedeniyle ekseriyetle akut ve fokal nörolojik rahatsızlıklara yol açan olayı tanımlar. Strok iskemik ve kanamalı olarak iki sınıfa ayrılır. İskemik strok bu hastalığın %80’ini oluşturur. İskemik strok, beyin damarı yahut beyefendisine giden bir damarın tıkanmasıyla beslediği beyin bölgesinde gerekli oksijen ve şekerin azalmasına ve işlevlerinin kaybına yol açar. Kanamalı strok ise beyin dokusu içi yahut subaraknoid denilen beynin araknoid ismi verilen zarlarının ortasına olan kanama formundaki olayla, benzeri hasara yol açar. Bu hastalığın bir çok nedeni vardır. Bunlar;

Büyük damar aterotrombotik tıkanma : Beyni besleyen büyük yahut orta uzunluk damarlardaki tıkanmadır. Bu cins tıkanma, karotis denilen beyne giden en büyük boyun damarlarında ateroskleroz denilen plağın büyümesi, damar duvarını daraltması, yerinden kopup beyne daha yakın yahut beyin içerisindeki damarlarda bir tıkanma oluşturması üzere safhalardan oluşur. Hastaların yaklaşık %20’sinde bu neden bulunur.

Küçük damar laküner tıkanma : Hastaların %40’ı bu gruptandır. Beyin içerisindeki küçük damarlardaki tıkanmayla oluşur. Beyinde kıymetli yapılar olan, bazal ganglionlar, internal kapsül ve beyin sapı üzere derin yapılarda küçük enfarkt alanları oluşturur. Enfarkt sonrası oluşan alana da “lakün” ismi verilir.

Kardiyoembolik tıkanma : Serebrovasküler tıkanmalar içinde %20’lik bir orandan sorumlu olan patolojidir. Daha çok orta uzunluk beyin damarlarını ve beynin art kısmını besleyen vertebrobaziler sistem denilen orta uzunluk damarları tıkar. Yarısından fazlası atrial fibrilasyon denilen bir kalp hastalığı sonrası oluşur.

Öbür sebeplere bağlı tıkanma : %20’lik kısmı oluşturur. Damar disseksiyonu, Fibromusküler displazi, Moya Moya üzere hastalıklar sayılabilir.

Kan akımı hudut hücreleri için gereken kritik düzey altına inince, zincirleme bir biyokimyasal süreç başlar ve belirli bir bölgedeki hücre vefatıyla sonuçlanır. Sonucunda klinik bulgular iskemi derecesine, etkilenen bölgenin hacmine, bu bölgenin işlevsel özelliklerine ve etkilenim müddetine bağlı olarak değişebilir. Lakin başağrısı, hastaların %25’inde görülür ve en yaygın ortak bulgudur. Beyefendisinin çok büyük bir bölgesini ilgilendiren bir iskemi (oksijensiz bölge) oluşursa yaygın iskemi, küçük bir alanda oluşursa fokal iskemiden kelam edilir. Tıkayıcı damar hastalıkları nedeniyle sıklıkla karşılaşılan 4 ana klinik tablo oluşur;

1- Transient (geçici) iskemik atak (TİA) : 24 saatten az süren süreksiz nörolojik bozukluklar kelam mevzusudur. Çoğunluğu 10-15 dakika sürer, bu nedenle teşhis yalnızca kıssaya dayalı kalabilir. Baş dönmesi, yürüme bozukluğu, konuşma bozukluğu, tek taraflı görme bozukluğu ve bazen tek taraflı kuvvet kayıpları en çok oluşan bulgulardır. Birkaç kereden fazla olan TİA ilerdeki tam bir strokun (%20-80 ortası oranlar bildirilmiştir) habercisi olabilir.

2- Geri dönüşlü iskemik nörolojik defisit : 24 saatten fazla sürüp, 3 haftadan evvel bulguları büsbütün düzelen klinik durumlar için kullanılır. Çoğunlukla kardiyolojik kaynaklı emboli suçlanmaktadır. İleride tam strok olma riski vardır.

3- İlerleyici strok : Fokal iskemik bulguların dakikalar yahut saatler içinde berbatlaşması durumu için kullanılan tabirdir. Başlangıçta etkilenen alanın genişlemesiyle oluşur. Bu durum çoklukla 48 saat içinde tamamlanır. Beynin art kısmını besleyen sistemde daha uzun sürebilir.

4- Tamamlanmış strok : Stabilleşmiş iskemik nörolojik defisitler vardır. Embolik stroklar ani başlar, azamî nörolojik bozukluk erken oluşup tamamlanır ve güzelleşme saatler, günler yahut aylar sürebilir. Bu tip hastalar çoğunlukla tamamlanmış strok ve defisitli bir biçimde uykudan uyanırlar.

5- Genç erişkinde strok : Diyabetik yahut hipertansif olmayan 40 yaş altı bir beşerde stroke ihtimali çok azdır. Bu yaş kümesi strokta en sık sebep kalbe ilişkin embolidir. Lakin kokain başta olmak üzere uyuşturucu kullanımı, arterial disseksiyon, fibromusküler displazi ve koagülasyon bozuklukları akla ender de olsa gelmelidir.

Erken teşhis konulması çok kıymetlidir. Bu hastalıkla karışacak öteki hastalıkların ekarte edilmesi gerekir. Bunlar, beyin tümörleri, abse-ensefalit üzere beyin enfeksiyonları, nöbet sonrası durum (postiktal durum), travma, subdural hematom, histeri, kontüzyon, şeker yüksekliği, şeker düşüklüğü, kalple ilgili işlev bozuklukları üzere hastalıklardır. Teşhis koymak için çeşitli kan analizleri, beyin tomografisi, beyin MRI’ı, doppler USG’ler, MRI anjiografi, üzere tetkikler yapılır.

Tedavi için birinci başta, akut strokun acil tedavisi gerekir,uzun periyotta ise, şeker hastalığı, hipertansiyon, atrial fibrilasyon, kolesterol yüksekliği, sigara-alkol çok tüketimi ve fizikî inaktivite üzere faktörlerin elimine edilmesi önerilmektedir. Bunun dışında altta yatan sebeplerin tedavisi, önleyici tedavi, cerrahi ve endovasküler cerrahi tedaviler uygulanabilir. Rastgele bir kolda yahut bacakta felç üzere nörolojik bozukluklar oluşmuş ise fizik tedavi ve rehabilitasyon tedavileri de uygulanabilir.

Yorum bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir